COLUMN – Weerbaarheid in Fryslân speelt, maar leeft nog niet
“Te gast” Leeuwarder Courant, 13 oktober 2026
De afgelopen weken sprak ik met partijen in Fryslân die een rol hebben bij weerbaarheid,
of zouden moeten hebben. Conclusie: het thema speelt, maar leeft nog niet. Hoe komt dit?
De oproep om weerbaarder te worden komt bijna dagelijks voorbij.
Het urgentiebesef is laag. Zo werd gezegd: misschien moet er eerst een Russische drone
de provinciegrens overvliegen. Een grap, maar wel een die een vertragend mechanisme
blootlegt. Urgentie wordt pas gevoeld als het te laat is. Zonder urgentie geen geld.
Voorbereiding is afhankelijk van geld. Hamvraag: wat komt eerst?
‘Breng in kaart wie wat doet’
Het vorige kabinet trok structureel 70 miljoen uit voor noodsteunpunten en
veiligheidsregio’s. Dit kabinet legt er jaarlijks geld bij, oplopend tot 70 miljoen in 2031.
Gemeenten hebben echter honderden miljoenen nodig, zegt de VNG. Ook zorgelijk is dat
gemeenten niet horen welke kritieke voorzieningen binnen hun grenzen liggen, terwijl
burgemeesters hiervoor verantwoordelijk zijn.
Hopelijk laat Rusland Vliegbasis Leeuwarden en de haven van Harlingen met rust tot de
Nederlandse polder een financieel weerbaarheids-ei heeft gelegd. Natuurlijk is de kans
groter dat het begint met langdurige stroomuitval of een cyberaanval dan met een tank op
de A7. Maar juist tegen hybride dreigingen moeten we weerbaarder zijn.
Een positieve conclusie: gelukkig staan we in Fryslân niet volledig stil. De veiligheidsregio
is goed bezig met noodsteunpunten: herkenbare plekken in dorp of wijk, zoals een
dorpshuis of sporthal, waar inwoners terechtkunnen voor informatie en hulp als stroom,
telefoon en internet uitvallen.
Bij de bredere weerbaarheidsopgave wachten partijen vooral op elkaar. Iedereen wil wel
een deel oppakken, maar niemand wil eigenaar zijn van het geheel. In de handreiking
Weerbaarheid en veerkracht geeft de VNG gemeenten 41 maatregelen voor een minimale
basis, van crisisorganisatie tot zelfredzame inwoners. Ze vraagt gemeenten nog dit jaar in
beeld te brengen waar ze staan. Een overkoepelend Fries beeld ontbreekt. De uitvoering
is vrijblijvend en zonder regie: elke gemeente vindt het wiel zelf uit, of wacht af.
Zonde, want de Friese mienskip heeft alles in zich om zelfredzaam en veerkrachtig te zijn.
Kijk naar de Elfstedentocht. Als ‘It giet oan’ klinkt, weet heel Fryslân wat het moet doen.
IJsmeesters, vrijwilligers, dorpen langs de route: niemand wacht op een subsidieregeling.
De laatste tocht was in 1997, toch staat de organisatie elke winter klaar. Rollen zijn
verdeeld, draaiboeken liggen er en één partij heeft de regie.
Precies dat mis ik bij weerbaarheid. Daar ligt een kans, want weerbaarheid en veerkracht
beginnen lokaal: in het dorp, de wijk, bij de buren. Daar vang je de eerste klap op.
Mijn oproep: begin voortvarend, breng in kaart wie wat doet met weerbaarheid in Fryslân,
verdeel de rollen en zorg voor regionale coördinatie. Het geld uit Den Haag komt vroeg of
laat. De mienskip hebben we al. Zorg dat we goed weten wat ons te doen staat als het
‘Начинается’ klinkt. Dit is Russisch voor ‘It giet oan’.
Joël Heiner is oprichter van Lokaal Weerbaar en adviseur weerbaarheid voor gemeenten.
