Weerbaarheidsplan voor gemeenten
Wat erin staat en hoe u het maakt, in vijf stappen.
Waarom nu
De VNG-handreiking weerbaarheid en veerkracht 2.0, uitgelegd
In september 2026 verscheen de tweede versie van de VNG-handreiking Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau. Daarin staat wat gemeenten kunnen doen om goed voorbereid te zijn op een crisis. Hier leest u in gewone taal wat erin staat, en wat het voor uw gemeente betekent.
In het kort
- 41 maatregelen in 6 pijlers: van de eigen organisatie tot zorg en democratie.
- Per pijler zijn twee maatregelen het meest cruciaal. Samen zijn dat er 12.
- De VNG adviseert college en raad om nog in 2026 vier acties te ondernemen.
Waarom deze handreiking er is
Een crisis merkt u eerst in uw eigen gemeente
Valt de stroom of het internet langere tijd uit, of komt er geen drinkwater meer uit de kraan? Dan merken inwoners dat als eerste in hun eigen straat. Daarom ligt een groot deel van de voorbereiding bij gemeenten.
De wereld is onrustiger
Denk aan cyberaanvallen, extreem weer, spanningen in Europa en kwetsbare ketens. De kans op een langdurige verstoring is groter dan een paar jaar geleden.
Na 72 uur groeit uw rol
De landelijke oproep om 72 uur voorbereid te zijn, gaat over inwoners. Voor gemeenten is 72 uur geen eindpunt. Hoe langer een verstoring duurt, hoe meer inwoners op de gemeente rekenen.
De hele samenleving doet mee
Weerbaarheid is meer dan crisisbeheersing. Het gaat ook om buren die elkaar helpen, bedrijven die doordraaien en zorg die doorgaat.
41
maatregelen voor gemeenten
6
pijlers
12
maatregelen zijn het meest cruciaal
4
fasen: van voorbereiding tot herstel
Wat erin staat
Zes pijlers, 41 maatregelen
De handreiking bouwt voort op het vijf-pijlermodel van prof. dr. Michel Dückers (NIPV). De VNG voegde daar een zesde, centrale pijler aan toe: de continuïteit van de eigen organisatie. Per pijler staan de maatregelen op volgorde van belang.
Pijler 1
Eigen continuïteit
De gemeente blijft zelf werken, ook als stroom, ICT of personeel uitvalt. 7 maatregelen
Pijler 2
Crisisorganisatie
Inwoners informeren, noodsteunpunten en goede afspraken met de veiligheidsregio. 9 maatregelen
Pijler 3
Vitale voorzieningen
Stroom, drinkwater, afval, wegen en openbaar vervoer blijven zo goed mogelijk werken. 10 maatregelen
Pijler 4
Sociaal weefsel
Buren, vrijwilligers en organisaties die elkaar kennen en helpen. 7 maatregelen
Pijler 5
Zelfredzaamheid
Inwoners en bedrijven weten wat ze zelf kunnen doen om voorbereid te zijn. 6 maatregelen
Pijler 6
Samenleving als systeem
Democratie, grondrechten en zorg gaan door, ook tijdens een lange crisis. 2 maatregelen
Meer weten over de samenhang tussen de pijlers? Lees maatschappelijke weerbaarheid voor gemeenten.
Voor elke fase
Van voorbereiding tot herstel
De maatregelen gaan over de hele crisis, niet alleen over het moment zelf. De handreiking verdeelt een crisis in vier fasen.
Koude fase
Voorbereiden
Plannen maken, afspraken vastleggen en oefenen. Hier zit het meeste werk.
Warme fase
De eerste 72 uur
De crisis is er. Inwoners redden zich zoveel mogelijk zelf. De crisisorganisatie draait.
Warme fase
Na 72 uur
De verstoring duurt voort. De gemeente zorgt langer voor kwetsbare inwoners, informatie en dienstverlening.
Nafase
Herstellen
Terug naar normaal, en leren voor de volgende keer.
Wat de VNG adviseert
Vier acties voor college en raad
In de ledenbrief van 15 september 2026 adviseert de VNG colleges en gemeenteraden om nog dit jaar met vier acties aan de slag te gaan.
- Breng in beeld waar de gemeente staat Hoe staat uw organisatie ervoor op de zes pijlers? Wat is al geregeld, en wat nog niet?
- Kies wat voorrang krijgt Welke risico’s pakt u als eerste aan? En welke capaciteit en middelen zijn daarvoor nodig?
- Leg vast wat lokaal en wat regionaal gebeurt Wat doet de gemeente zelf, en wat regelt u samen met de veiligheidsregio?
- Maak duidelijk wie verantwoordelijk is Wie is bestuurlijk verantwoordelijk? En hoe coördineert de gemeentesecretaris de uitvoering?
Veel gemeenten leggen deze keuzes vast in een weerbaarheidsplan.
De Gemeentelijke Weerbaarheidsscan geeft u in 8 weken de onderbouwing voor alle vier de acties.
Let op
Waar de handreiking extra aandacht voor vraagt
Denk verder dan 72 uur
Gemeenten moeten ook voorbereid zijn op een verstoring die langer duurt. Juist dan neemt de vraag om hulp toe.
Regel een terugvaloptie
Wat doet u als een partner zelf ook getroffen is? Een afspraak werkt alleen als de stroom, het netwerk of de mensen er nog zijn.
Bekijk fysiek en digitaal samen
Een stroomstoring raakt ook de ICT. Een cyberaanval raakt ook de dienstverlening. Kijk daarom naar het geheel.
Trek samen op
Met de veiligheidsregio, buurgemeenten, partners en inwoners. De handreiking vraagt om samenwerking op basis van gelijkwaardigheid.
Betrek de gemeenteraad
De raad stelt kaders en controleert. Via de begroting van de veiligheidsregio heeft de raad ook invloed op de regionale aanpak.
Let op uw eigen mensen
Medewerkers zijn in een crisis soms zelf getroffen, mantelzorger of reservist. Weet wie u kunt inzetten.
Geld en wetten
Wat er verandert
De handreiking is een advies, geen wet. Wel veranderen er dit jaar een paar dingen die ermee samenhangen.
- Geld vanaf 2027 Het kabinet trekt geld uit voor maatschappelijke weerbaarheid: € 20 miljoen in 2027, oplopend tot € 70 miljoen per jaar (Miljoenennota 2027). Volgens de handreiking gaat het onder meer om noodsteunpunten, burgerhulpverlening, de veiligheidsregio’s en een publiekscampagne. Hoe het geld precies wordt verdeeld, is nog niet bekend.
- Nog geen geld per gemeente Er is nog geen direct en structureel geld voor individuele gemeenten. Goed kiezen wat voorrang krijgt, is daarom extra belangrijk.
- Cyberbeveiligingswet Van kracht sinds 15 augustus 2026. Gemeenten moeten zich onder meer registreren bij het NCSC, incidenten kunnen ontdekken en melden en voldoen aan de BIO2. De VNG adviseert dit mee te nemen in de bredere aanpak.
- Wet weerbaarheid kritieke entiteiten Ook van kracht sinds 15 augustus 2026. Deze wet geeft alleen verplichtingen aan organisaties die de minister aanwijst als kritieke entiteit.
- Vfonds Samen Weerbaar Sinds 1 juni 2026 kunnen inwoners en verenigingen € 500 tot € 5.000 aanvragen voor lokale plannen, zoals een buurtnoodplan of een EHBO-cursus.
Vragen
Veelgestelde vragen
Staat uw vraag er niet bij? Bel 058-20 600 42 of mail info@lokaalweerbaar.nl.
Is de handreiking verplicht?
Nee. De handreiking is een advies van de VNG, geen wet. Wel heeft de gemeente wettelijke taken bij rampen en crises. En sinds 15 augustus 2026 geldt de Cyberbeveiligingswet. De handreiking helpt om die taken in samenhang op te pakken.
Wat is nieuw in versie 2.0?
De maatregelen zijn concreter. Per pijler staat nu duidelijk wie bestuurlijk verantwoordelijk is. Er is meer aandacht voor verstoringen die langer dan 72 uur duren, voor afhankelijkheden van partners en voor de samenhang tussen fysieke, digitale en maatschappelijke weerbaarheid. Ook verwijst de handreiking naar het nieuwe digitale Weerbaarheidsplein met voorbeelden en hulpmiddelen.
Wie is verantwoordelijk in de gemeente?
Het college van burgemeester en wethouders is bevoegd gezag voor alle pijlers. Voor de eigen continuïteit is de gemeentesecretaris ambtelijk verantwoordelijk. De VNG noemt weerbaarheid uitdrukkelijk een opgave voor het hele college.
Moeten we alle 41 maatregelen tegelijk oppakken?
Nee. De handreiking is modulair. U kiest zelf wat voorrang krijgt, passend bij uw gemeente. Een goed begin zijn de 12 maatregelen die de VNG het meest cruciaal noemt.
Waar vind ik de handreiking?
Op de website van de VNG: VNG-handreiking Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau. Daar vindt u ook de ledenbrief en het Weerbaarheidsplein.
Verder lezen
Meer over dit onderwerp
Alle diensten op een rij
Scan, versnellingsprogramma, projectleider, risicocommunicatie en noodplan naast elkaar.
Thema’s: de zes pijlers
Wat is maatschappelijke weerbaarheid, en hoe hangen de pijlers samen?
Weten waar uw gemeente staat?
De Weerbaarheidsscan laat zien waar uw gemeente staat op de 41 maatregelen van de handreiking, met prioriteiten en een concreet plan. Bel of mail voor een verkennend gesprek.